Onderzoek

 

In de propagandaoorlog die marketing heet, is waarschijnlijk geen term zo misbruikt als ‘onderzoek’. Van zodra iemand zegt ‘uit onderzoek blijkt …’ valt elke vorm van kritiek weg en zwijgt men in aanbidding voor de onaantastbare god der ‘wetenschap’.
 
Een beroemd voorbeeld hiervan is de foute plaatsing van de komma bij onderzoek naar de ijzergehaltes in voeding in 1870, waardoor aan spinazie een tien keer zo hoog ijzergehalte werd toegeschreven. Her duurde bijna 100 jaar voor iemand de moeite nam om dit te checken. Ruim te laat, want ik had toen al tien jaar tegen mijn zin spinazie achter de kiezen.
 
In dit geval spreken we dan nog over ‘exact’ wetenschappelijk onderzoek. Natuurlijk is het nog erger gesteld met onderzoek in de humane wetenschappen, zoals de sociologie en het gehandicapte broertje ervan, het marktonderzoek. Dit soort schijnvertoningen hebben geen enkele wetenschappelijke validiteit die vergelijkbaar is met onderzoek in de exacte wetenschappen (zie Marktonderzoek van De Pelsmacker en Van Kenhove, p. 32), en toch valt elke discussie stil van zodra de magische woorden ‘uit onderzoek blijkt…’ vallen.
 
Hetzelfde zien we in de pers, waar het volstaat om de resultaten van iets dat lijkt op een onderzoek te publiceren om het nieuws te halen. ‘De huisartsenkrant’ en ‘Test Aankoop’ beheersen dit procédé op meesterlijke wijze. Is het merendeels onzin? Natuurlijk. Niet in de zin dat het onderzoek niet is gebeurd, maar wel dat de toegepaste methodes uiterst twijfelachtig zijn.
 
Onderzoeken zijn dan ook het manipulatie-instrument bij uitstek van de overheid. Neem nu het onderzoek van het Vito (Vlaams Instituut voor Technologisch Onderzoek) over de dioxine-uitstoot van tuinvuurtjes. Ik ben de eerste om ervoor te pleiten dat plastic en ander niet-natuurlijk afval niet verbrand mag worden door particulieren, maar de daarvoor aangehaalde statistieken van de overheid zijn ronduit lachwekkend. Een kwart van de dioxines in ons milieu zou afkomstig zijn van tuinvuurtjes? Ik durf met Magda Aelvoet, de gehele regering én het Vito een weddenschap aangaan dat die cijfers uit onze bezoedelde lucht zijn gegrepen. Hoe ik dat weet?
 
Ondanks ‘grondig onderzoek’ heb ik geen spoor gevonden van de gebruikte onderzoeksmethode. Dat is verdacht. Normaal zou je zeggen dat dit het standpunt van de onderzoekers verzwakt, en dat is ook zo, maar het gewicht van het woord ‘onderzoek’ is zo zwaar dat ik verondersteld word dit zomaar te geloven. Toch kan het onderzoek niet kloppen. De dioxinevervuiling is een gegeven. Dat kun je vrij goed meten. De rest is speculatie. Het is onmogelijk om de tuinvuurtjes in kaart te brengen, de frequentie ervan , en nog minder de gemiddelde uitstoot ervan. Als je een zeker gegeven (de vervuiling) afzet tegen een schatting waar drie onzekerheidsfactoren inzitten, kan ik je garanderen dat het percentage niet in de buurt ligt van de werkelijkheid. Toch worden deze gegevens ons ingelepeld op 20m² affiches. Misschien moeten we eerder stilstaan bij de reden hiervoor, maar dat laat ik aan ieder individu om dit in te vullen.
 
Hoe dan ook, als iemand nog eens aankomt met ‘uit onderzoek blijkt …’, vraag hem dan onmiddellijk: welk onderzoek bedoelt u? Wie heeft het uitgevoerd en waarom? Wat zijn de toegepaste methodes? Kan hij die niet ophoesten, veeg het onderzoek dan maar van tafel als argument. Komen die gegevens er wel, concentreer je dan daar op en je zal er meer over kunnen zeggen dan over de resultaten.